ALKMAAR- In de stromende regen op een Alkmaars voetbalveld schreven Ineke Boom, Nel Rentenaar en Klaziena Laan 65 jaar geleden geschiedenis. Zij werden de eerste vrouwelijke scheidsrechters ter wereld. Nu, 65 jaar later, werd daarbij stilgestaan in het Stedelijk Museum Alkmaar. Samen met Ineke, Nel, burgemeester Anja Schouten, directrice Stedelijk Museum Marrigje Rikken en Jurryt van de Vooren blikte men terug op dit bijzondere moment.
Dit historische moment in de voetbalgeschiedenis vond plaats op 11 juni 1961 tijdens de Adspriantendag, het jaarlijkse jeugdvoetbaltoernooi in Alkmaar. Voor het eerst stonden de drie vrouwelijke scheidsrechters Ineke, Klaziena en Nel op het veld. Voor de vrouwen zelf voelde dat moment destijds niet bijzonder. "We gingen gewoon fluiten, ik heb daar nooit het idee bij gehad van: bijzonder", vertelt Nel. Toch beseft Ineke inmiddels welke betekenis hun optreden heeft gehad. "We zijn wel grondleggers geweest, dat realiseer ik me nu."
Alkmaar als startpunt van een voetbalrevolutie
Ineke werkte voor de KNVB-afdeling Noord-Holland, waar zij werd benaderd door Teun Bakker, die daar afdelingsadministrateur was. Door een te kort aan scheidsrechters was hij met het idee gekomen om vrouwen op te gaan leiden. “Dan gaan jullie de jeugdwedstrijden fluiten en kunnen de mannen doorstromen”, was zijn verklaring. Hiermee bedacht hij een plan dat nog nooit eerder was gebeurd.
Hoewel de plaatselijke KNVB-afdeling de vrouwen in het geheim had opgeleid, stuitte hun optreden op weerstand van KNVB-voorzitter Toon Schröder. Hij vond dat vrouwen geen plaats hadden binnen het voetbal. Zijn verzet kon echter niet voorkomen dat de ontwikkeling werd voortgezet. Een jaar later behaalden nog eens dertig vrouwen hun scheidsrechtersdiploma. Wat begon in Alkmaar, groeide uit tot een belangrijke mijlpaal in de strijd voor gelijke kansen binnen het voetbal. 
Drie vrouwen, één vergeten geschiedenis
Voor sporthistoricus Jurryt begon het verhaal enkele jaren geleden tijdens onderzoek naar primeurs in het voetbal. Daarbij stuitte hij op de drie Alkmaarse scheidsrechters die in 1961 geschiedenis schreven. Toendertijd had hij de vrouwen nog niet gevonden bij hun huidige naam. “Dat is een bekend probleem in vrouwengeschiedenis. Wanneer je iemand hebt opgespoord op basis van gebeurtenissen van vóór haar huwelijk, verandert haar achternaam door het huwelijk. Hierdoor kan je dan niks meer van deze vrouwen vinden”, legt Van de Vooren uit.
Tot een paar jaar geleden stuurde Nel een e-mail naar de schrijver van een nieuwsartikel. Dat artikel ging over de drie scheidsrechters, maar daarin stond niet haar eigen naam vermeld, maar die van haar zus Thea. Dankzij die e-mail kwam de schrijver van het artikel in contact met Jurryt. Deze toevallige ontdekking bracht hem uiteindelijk in contact met Nel en haar persoonlijke plakboeken. Die ontmoeting leverde hem het persoonlijke verhaal van de vrouwen op waar hij al die tijd naar op zoek was. Hij beschikte namelijk wel over de feiten en de geschreven artikelen, maar die waren vrijwel allemaal door mannen geschreven. "En wat de vrouwen zelf ervan vonden, dat wist ik dus niet", vertelt Jurryt.
Na de ontmoeting was het eerste plan om een mini-expositie te maken. "Gewoon hier in het archief, met wat foto's, maar het ontspoorde compleet", geeft Jurryt toe. Daarom besloot hij er uiteindelijk een boek van te maken, mede omdat hij al langer iets wilde doen met de geschiedenis van het vrouwenvoetbal. Daarbij had hij geen behoefte aan een simpel 'en toen, en toen...' verhaal. Hij wilde een verhaal vertellen waarin hij niet alleen de gebeurtenissen beschrijft, maar ook hun betekenis uitlegt. Zoals Jurryt zelf zegt: "Het is een leuk en opmerkelijk verhaal en bovendien ook volkomen vergeten." Juist die persoonlijke verhalen en het bijzondere aan dit stukje geschiedenis vormden uiteindelijk de aanleiding voor zijn boek De vrouwen van '61. 
Een verhaal dat bij AZ en Alkmaar hoort
Volgens burgemeester Anja Schouten reikt het belang van hun verhaal veel verder dan Alkmaar alleen. "Dit maakt deel uit van de identiteit van het vrouwenvoetbal, ook wereldwijd." Daarmee laat het verhaal van Nel, Ineke en Klaziena zien hoe een lokaal initiatief uitgroeide tot een historisch moment met wereldwijde betekenis. Volgens burgemeester Anja Schouten laten deze vrouwen zien hoe je het verschil kunt maken. "Bij deze vrouwen kunnen generaties denken: zo kan het verschil maken er dus ook uitzien."
Burgemeester Anja Schouten ziet in de pioniers van 1961 dezelfde mentaliteit terug als bij de AZ Vrouwen van nu. "Hetzelfde eigenwijze, hetzelfde zoeken naar: als het er niet is, we hebben niet heel veel geld, maar we gaan het wel doen", vertelt ze. Volgens Schouten past die pioniersgeest perfect bij AZ: "Een beetje pionieren, niet al te bang uitgevallen zijn. En als je het gerealiseerd hebt en daar trots op bent, dan ben je ook echt trots."
Boodschap van de vrouwen
Ruim 65 jaar nadat ze geschiedenis schreven, hebben Nel en Ineke ook een duidelijke boodschap voor jonge meiden en vrouwen die hun dromen willen najagen. Hun advies is even eenvoudig als krachtig: "Volg vooral je eigen ideeën. Als je iets leuk vindt, ga het doen." Een boodschap die perfect aansluit bij hun eigen verhaal. Zonder precies te beseffen welke impact hun optreden zou hebben, stapten zij in 1961 het veld op en openden zij de deur voor generaties vrouwen na hen.
